دهکده

چکدرمه

 این نوع غذا از نظر پخت و مواد آن، نزدیک به استامبولی پلو در نزد فارس ها است. غذایی است، چرب و خوشمزه که غذای سنتی ترکمن محسوب می شود.مواد تشکیل دهنده ی چکدرمه:1- برنج2- گوشت (گوشت گوسفند یا ...)3- روغن کنجد (در سال های اخیر روغن های پنبه دانه و آفتابگردان و ...)4- پیاز و گوجه فرنگی ( در سال های اخیر رب گوجه)طرز تهیه:ابتدا گوشت را پس از برش به قطعات کوچک در داخل روغن سرخ می کنند. بعد از آن مقداری پیاز رنده شده را تفت می دهند. به محض سرخ شدن پیاز، مقداری گوجه یا رب گوجه اضافه می کنند و آب می ریزند.پس از آن، سر دیگ (قازان) را - که معمولا از جنس چدن است- می بندند تا گوشت ها در نتیجه ی حرارت، آب پز شود. آنگاه، برنجی را که قبلا شسته و آماده کرده اند، اضافه می کنند به طوری که آب موجود در داخل دیگ به اندازه ی یک بند انگشت بالاتر از برنج قرار بگیرد. بعد از این مرحله، سر دیگ را می بندند و شعله را کم می کنند تا برنج نیز با بخار موجود در داخل دیگ پخته شود. البته چند بار ته دیگ را بازدید می کنند که مبادا ته سوز شود. در این فاصله یکی دو بار هم، برنج گردانی می کنند تا برنج های زیر و رو جا به جا شود و عمل پختن در همه ی محتویات دیگ یکسان صورت بگیرد.

نان های تنوری

چوروک

زن های دهکده چوروک یعنی نان را در تنورهایی می پزند که تامدور نامیده می شود که مسئولیت پخت نان، یکی از وظایف حتمی و اولیه ی آنها بوده و تنور را با آتش هیزم یا بوته ی گیاهان خشک و ... گرم می کردند و آن بر دو قسم است:

1- یر تامدور / تنور زمینی:
گودالی است به عمق تقریبی 80 سانتی متر و به شکل دایره. محیط این دایره در عمق زمین، گشادتر از محیط دهانه ی آن، در سطح زمین است.
پس از اتمام گدال، از سه نقطه ی محیط عمقی، سوراخی به سطح زمین باز می کنند تا عمل احتراق از طریق نفوذ هوا آسان شود. این سوراخ ها را کوریک می نامند که معادل آن در فارسی، کوره است. پس از این عملیات، دیواره ی گدال را به وسیله ی گل آمیخته با نمک، صاف می کنند تا برای نان پختن آماده شود.

2- پالچیق تامدور
این تنور از نظر شکل کلی مثل یرتامدور است با این تفاوت که به جای گندن زمین، گل را مشت مشت روی هم می چینند تا ارتفاع آن به حدود 80 سانتی متر برسد. در این نوع تنور نیز محیط دهانه ی بالا، از محیط مماس با سطح زمین، تنگ تر است.

* امروزه هر دو نوع تنور در شهرها وجود ندارد و فقط در روستاها کاربرد دارد آن هم خیلی به ندرت*

خزان گلیپ یاپراق گلی سلدردی .هر گل سولسین اما دوسلیق سولماسین...

گلی بر گون. سنی هرگون. گلی سولیانچا.سنی اولیانچام سویرم...

کومر یانار گوز آغلار. دیل یانار سوز آغلار. دوس دوسدن آیرلنده یورگ یانار گوز آغلار...

داغلرا گون دوشیب غار بولمسا...یگد بی قرار دورر یار بولمسا... یگیدینگ سوینی الله برمسا...بگنج ادیب یاتیب بلمر یورگ...دوس جان...

آسمانا چیقدم آی بولدم، یره دوشدم لای بولدم، گوندا گوریان عزیزمی، بیر گورمانا زار بولدم

1.گول بردم گولیانا    گول قدرنی بیلیانا      جانم فدا ادیرم      بیزی یادسالیانا

2.گول بولیب یوزینگه گولیین   شمع بولیب غمینگه یانایین  یورگیم دیب مهر اسلاسنگ  یار بولیب یانینگه بارایین

3.سویگی سیز یاشاب بولماز دنیادا            مقدس سویگی یانماسن اودا

 سنی سویب دوشندم برزادا                    سویگی سیز یاشاماق یالان دنیا دا

4.گوز یاشلرم شراب بولسون                        امید لرم خراب بولسون

اگر سنی یادیمدن چقرسم                      جوانلقیم خراب بولسون

                      منک قوی گونم عذاب بولسون

در دنیای كشفیات پیشرفته هنر دست بشریت، تكنیك تولید فرش جایگاه ویژه ای دارد. در گستره تاریخ، تكامل و توسعه فرش یكی از نشانه های هنر دست شرق شد. در شرق هیچ فرآورده دیگری جز فرش این چنین با این شدت بر غرب تسلط نیافت. امروزه این فرش در محیط جغرافیایی گسترده ای بافته می شود. دراین عرصه اگر شرق آسیا را مستثنی كنیم، تولید آن از آسیای صغیر شروع و تا سمرقند و مرزهای چین پایان می یابد. تعیین دقیق اینكه تولید فرش در شرق در چه زمانی، كجا و به دست چه كسی برای نخستین بار بافته شده یا در حقیقت اختراع شده، معلوم نیست.
تاریخ آشكار و روشن فرش دستباف در پانصد سال پیش از میلاد آغاز می شود. فرش پازیریك كه کهن ترین فرش بافته شده از نخ و پشم شتر است، به این دوره تعلق دارد. این فرش در گور پادشاه اسكیت ها، مردم منطقه بخش جنوبی سیبری یافت شد. طرح و نقش و نگار این فرش سنجیده شده و دارای تنوع رنگ و تراكم گره ها در هر متر مربع سه هزار و دویست گره بوده است. ساختمان طرح و نقش این فرش آن علامت مشخصه ای را نشان می دهد كه خود را پیش از هر چیز دیرتر در فرش ایرانی

« اسم کلمه ایست که به وسیله ی آن کسی یا چیزی را می خوانند.» این کلمات خود طیف گسترده ای از معانی را شامل می شوند و عموما متاثر از تاریخ و فرهنگ بوده، با شرایط زیست محیطی، اقتصادی، باورها و آرزوهای آن جامعه ارتباطی تنگاتنگ دارند.
ترکان پیش از اسلام، بنابر باورهای شامانیستی خود نهادهای طبیعت را مقدس می شمردند. بدین لحاظ اسامی برگرفته از طبیعت و محیط، در بین آنها از جایگاه خاصی برخودار بود. نام فرزندان اوغوز خان: گون (خورشید)، آی (ماه)، ییلدیز(ستاره)، گُُوک (آسمان)، داغ ( کوه)،‌ دنگیز (دریا)‌ خود نمونه ای صریح بر این مصداق است.
امروزه در بین ترکمنان ایران نامگذاری بر این اصول با اینکه رنگ و روی سابق را ندارند، ولی با این حال توانسته است موجودیت نسبی خود را حفظ کند. مثلا دانگ آتار ( وجه تسمیه نوزادی که به هنگام سپیده سحر به دنیا آمده باشد)، غمیر ( وجه تسمیه نوزادی که به هنگام بارش باران به دنیا آمده باشد)، تویلی (عموما به نوزادی اطلاق می شود که در طول مراسم جشن و عروسی به دنیا آمده باشد)، ییلدیریم (رعد وبرق)، آی لر ( ماهان) از نام های متداول ترکمنی هستند.

 - آرقالی یگید / قورد آلار
جوانی كه پشتوانه داشته باشد، گرگ شكار خواهد كرد.

- آغزی آلا بولان ایل‌نگ / دولتی قاچان یالی‌دیر
مردمی كه باهم متحد نباشند، انگار بخت و اقبال از آنان برگشته است.

- آغزی بیر گوتارسنگ / آغیر بولماز
اگر هر چیزی را بطور دسته جمعی بلند بكنند، سنگین نخواهد بود.

- آغزی بیرا تانگری بیر / آغزی آلانی قانگری بیر
كسانی كه باهم متحد باشند خداوند پشتیبان آنان خواهد بود / اگر متحد نباشند براحتی شكست‌پذیر خواهند بود.

- آلتین آلما / آلقیش آل
جواهر نگیر، دعای خیر مردم را بگیر

- آلتی نینگ آغزی بیر بولسه / آسماندا قینی آلار
آلتمشینگ آغزی آلا بولسه / آغزیندا قینی آلدیرار
اگر شش نفر باهم متحد باشند، به ‌آنچه كه در آسمان است دست خواهند یافت
اگر 60 نفر باهم متحد نباشند، لقمه دهان خود را از دست خواهند داد

- ایل ایله سویه نر/ داغ داغا
ایل به ‌ایل تكیه می كند و كوه به‌كوه

- ایل بیلان گلان / تویدیر بایرام
هر مشكلی كه همگان را شامل شود / همانند جشن و شادی عمومی است

- مختومقلی شاعر شهیر تركمن در این باره می‌گوید:
قوچ یگیدا تویدیر بایرام / هر ایش گلسه ایل بیلانی
برای رادمردان چون جشن و شادیست، هر مشكلی كه همگان را دربرگیرد

- ایل همتی بیلان / قوش قاناتی بیلان
مردم به همت خود تكیه دارند، پرنده به بال‌هایش

- ایلیم گونم بولمسه / آیم گونیم دوغماسین
اگر مردم با من نباشند، بهتر است كه ماه و خورشیدم طلوع نكند

- ایل گویچی / سیل گویجی
قدرت متحد ایل، همانند قدرت سیل است

 یکی از عناصر فرهنگ فولکوریک، افسانه ها هستند. این که افسانه ها چگونه بوجود می آمده اند و یا خالق آنها کیستند، بر کسی معلوم نیست، احتمالا شخص با ذوقی نطفه اولیه آن را می بسته و چون مقبول مردم واقع می شده، دهن به دهن و سینه به سینه و نسل به نسل در بین مردم پخش می شده است. کسانی آن را بنا به ذوق و سلیقه خود بال و پر می دادند و کسانی چیزهایی از آن کم می کردند.
انسان هایی که به آن درجه از علم و دانش و توانایی نرسیده بودند، سختی های طبیعت از یک سو و ظلم و جور شاهان و حاکمان از سوی دیگر در خیال برای خود جهانی زیبا می ساختند. بادها و طوفان ها را مهار می کردند و ظالمان را به سزای اعمال خود می رساندند، ظالمانی که ممکن است شاه، حاکم، ارباب و یا خان باشد. قهرمانانی می ساختند دارای قدرت فوق بشر که می توانستند پرواز کنند، با حیوانات حرف بزنند، غیب شوند و یا شهری را جا به جا کنند. در واقع افسانه ها بازتابی از آرزوهای بشری برای ساختن دنیایی عاری از ظلم و جور و سرشار از خوشبختی و سعادت بشری هستند.
هر افسانه مانند هر قصه یا داستانی پیغامی دارد. این پیغام ممکن است تشویق به مبارزه، عدالتخواهی، نیکی و احسان به دیگران، راستگویی باشد و یا هر افسانه ممکن است یکی از آرزوهای بشری را در دل نهفته باشد. یکی از آرزوهای بشری داشتن عمر جاوید است که در افسانه ها زیاد آمده است. آب حیات بازتاب همین آرزوست. یکی از قهرمانان افسانه ای که به روایاتی او را پیغمبر هم می گفتند، حضرت خضر می باشد.
طبق روایات او به همراه الیاس به آب حیات دست یافت و به عمر جاوید رسید. خضر در صحراها و الیاس در

فلسفه ی رقص خنجر را باید در اعتقادات قومی و فرهنگی ترکمن ها جستجو کرد که از گذشته های دور به یادگار مانده است و در واقع، نمایشی هنری، رزمی و نمایشی است. همراه با حرکاتی هماهنگ و موزون که جلوه و شکوهی خاص دارد و تماشاگر را نیز، همچون مجریان آن، در حالتی رویایی فرو می برد.
درباره ریشه ی تاریخی ذکر خنجر می توان به نکات زیر اشاره کرد:
1- به رقص دراویش نقشبندیه شبیه است و مروج آن را مشرب دالی یکی از یاران و شاگردان بهاالدین محمد نقشبندی می دانند.
2- در کتاب مراسم آیینی و تاتر آمده است که رقص خنجر ترکمن ها همانند آیین گوات در بلوچستان و آیین زار در خلیج فارس است و معمولا برای مداوای بیمارن روحی اجرا می شود.
3- این رقص، به آیین پرخوانی نیز شبیه است. پرخوانی یعنی زیاد خواندن اوارد، همراه با حرکات نمایشی دست و پا که یادآور شمانیسم و کارهای شمن ها است.
شمن ها برای تحت کنترل در آوردن ارواح نامرئی و نجات بیمار روحی، حرکاتی چرخشی و جهش هایی رقص گونه انجام می دادند در حالی که شمشیری آخته و آتشین بر دست داشتند. به علت شباهت این حرکات با حرکات کسانی که رقص خنجر را اجرار می کنند، شاید بتوان گفت که ذکر خنجر، صورت تحول یافته ی اعمال شمن ها در شمانیسم باشد و اینک برای تقرب به خدا محسوب می شود.
4- ترکمن ها بنا به شرایط محیطی، همیشه در معرض هجوم اقوام مختلف بودند. بر این اساس چاره ای نداشتند جز اینکه همیشه در حالت دفاعی باشند و با آموزش فنون نظامی، خود را قوی، پرتوان و مصمم نگه دارند. رقص خنجر با نقش مایه های مذهبی سبب می شود که این روحیه در آنها تقویت شود

درباره تاريخچه موسيقي تركمن طبق روايات بوجود آورنده دوتار ، تيمارگر اسب حضرت علي بابا قنبر بوده است. طبق روايت ديگر پيدايش دوتار را مرتبط با تمدن يونان قديم مي دانند و حتي بر طبق روايات ديگرمرتبط با اشخاصي مثل عاشق آيدئنگ مي دانند. اما آنچه مسلم است آلت موسيقي قومي بي ربط با پيدايش آن قوم نيست براين اساس پيدايش قوم تركمن و بطوركلي اقوام ترك مي تواند مستندتر باشد. در تاريخ ، پيدايش قوم تركمن مصادف با قرن دهم است. اما هر چه بيشتر در اين باره تحقيق نماييم در نهايت به تاريخ سومريان برخورد مي كنيم. چون هر چند در سنگ نوشته هاي اورهون و برخي منابع چين باستان به وجود تركمن پي مي بريم ولي سنگ نوشته هاي سومريان ما را به تاريخي حدود 6 تا 7 هزارسال قبل مي رساند. زيرا با توجه به سنگ نوشته ي سومري كه بيلگه خان به عنوان فرمانرواي تركمن دستور نوشتن آن را داده اما با توجه به آثار باستاني مشابه با آثار باستاني سومري كه در تركمنستان پيدا شده ، قدمتي يك تا دو هزار سال بيشتر دارد. بر اين اساس و با وجود نزديكي فراوان زبان و كلمات تركمني با زبان سومري و وجود تشابهات بسيارنزديك اسامي شهر هاي سومري با شهرها يا روستاهاي تركمن و يا كلمات تركمني دارند مي توان پي برد كه تركمنان اوليه ، همان سومريان بوده اند كه براي اولين بار در دنيا خط ميخي را به وجود آورده و ادبيات و فرهنگ خود را مكتوب نمودند و حتي تمدن مصر و شوش و ايلام با منقرض نمودن سومريان تمدن و خط سومريان را به خود منتقل و بر اساس تمدن سومري تمدن خود را بنا نهاده اند . براي مثال شهري در سومريان گاور تپه نام داشته كه شهري با نام گاورس در تركمنستان وجود دارد ، يا اينكه سومريان خود را با نام ((كينگير)) مي ناميده اند كه روستايي در شمال غربي شهرستان كلاله با نام ((كونگّور)) يا براي بهتر خوانده شدن كنگّور كه روستايي كاملاً تركمن است وجود دارد و يا نام مرو يك كلمه سومري است به معني رود گاو ، مشتق شده از كلمات مار به معني گاو نه آن مار كه اسم حيوان خطرناك است و ئي به معني رود

خاویار تخم ماهیان خاویاری و از گران‌ترین غذاهای جهان است. دریای خزر به عنوان بزرگ‌ترین منبع ماهیان خاویاری در جهان بیش از ۹۰ درصد خاویار جهان را تأمین می‌کند.

فیل‌ماهی یا بلوگا، تاس‌ماهی روسی یا چالباش، تاس‌ماهی ایرانی یا قره‌برون، ماهی شیب و ماهی ازون‌برون یا سوروگا، گونه‌های اصلی ماهیان خاویاری دریای خزر هستند.

در ایران کرانه‌های شرقی دریای خزر بویژه سواحل بندر ترکمن (از خلیج حسنقلی تا میانکاله) مهم‌ترین محل صید ماهیان خاویاری می‌باشد که به تنهایی نیمی از خاویار ایران در آنجا استحصال می‌شود.